Thực tiễn và phương hướng giải quyết đối với thực trạng vay tín dụng đen

Như vậy tín dụng đen là một hình thức cho vay với lãi suất cao, sử dụng hình thức đòi nợ có yếu tố côn đồ trái với quy định của pháp luật...

TÍN DỤNG ĐEN

Câu hỏi của bạn: Hiện tại chồng tôi đang vay tín dụng đen với lãi suất 10% 1 tháng với số nợ là 300 triệu đồng để đánh bạc. Hiện tại bên cho vay đang thực hiện các hành vi côn đồ để đòi nợ chúng tôi. Xin luật sư tư vấn hành vi của bên cho vay ở trên có phải là hành vi vi phạm pháp luật không? Và tôi không biết về việc vay nợ của chồng tôi liệu tôi có cần phải chịu trách nhiệm liên đới không? Tôi xin cảm ơn Luật sư!

Câu trả lời của luật sư:

     Luật Toàn Quốc cảm ơn bạn đã tin tưởng và gửi yêu cầu tư vấn về tín dụng đen. Chúng tôi xin đưa ra quan điểm tư vấn về tín dụng đen như sau:

Căn cứ pháp lý:

1. Tín dụng đen là gì?

     Hệ thống tín dụng trong thời gian qua về cơ bản đã đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu cho vay sản xuất, tiêu dùng của người dân. Đặc biệt, đối với khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa, thông qua hoạt động cấp tín dụng của ngân hàng chính sách, công ty tài chính với chính sách ưu đãi về lãi suất, cho vay tín chấp đã cấp vốn kịp thời cho cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp vừa và nhỏ.

     Theo thống kê của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tăng trưởng tín dụng phục vụ đời sống qua các năm như sau: năm 2016 chiếm tỷ lệ 48%/ tổng dư nợ tín dụng trong nền kinh tế; năm 2017 tỷ lệ này là 36,07%; năm 2018 là 29,59%; năm 2019 là 19,49%. Đến cuối tháng 3-2020, tín dụng phục vụ nhu cầu đời sống tăng 0,26%, chiếm 20,44%. Do tác động của dịch Covid-19 nhiều lao động không có việc làm, không có thu nhập hoặc thu nhập giảm thì nhu cầu vay tiêu dùng sẽ tăng nhanh trong thời gian tới. Ước tính quy mô tín dụng đen chiếm 6 – 8% tổng dư nợ nền kinh tế, tương đương khoảng 400.000 – 500.000 tỉ đồng

     Trên thực tế tín dụng đen là một mô hình phổ biến, phát triển rộng rãi trong xã hội đáp ứng nhu cầu về tài chính của người dân một cách nhanh chóng tuy nhiên về mặt pháp lí lại chưa có quy định hay giải thích cụ thể, rõ ràng và thống nhất về tín dụng đen

     Theo I.J. Kaplan, S. Matteis và Richard B. Miller, “tín dụng đen là việc cho vay tiền với tỉ lệ cao hơn giới hạn theo quy định của pháp luật hoặc định mức được xã hội chấp nhận. Đây là nguồn thu quan trọng nhất của hoạt động tội phạm có tổ chức, bên cạnh nguồn thu từ đánh bạc. Những hoạt động cho vay này được xem là hoạt động cho vay nặng lãi (loan shark) những người cho vay thâm nhập được cả vào các ngân hàng và doanh nghiệp hợp pháp, với nhiều cách đe dọa và bóc lột con nợ tinh vi xảo quyệt hoặc thường đe dọa và dùng bạo lực không chỉ với người vay mà còn với những người có liên quan trực tiếp như họ hàng, bạn bè để tạo sức ép trả nợ”.

    Tại Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 29/4/2019 về tăng cường phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm và vi phạm pháp luật liên quan đến hoạt động tín dụng đen thì tín dụng đen được hiểu là hình thức cho vay, đi vay hoặc huy động vốn với lãi suất vượt quá mức lãi suất pháp luật quy định, được thực hiện bởi các cá nhân, nhóm người hoặc tổ chức kinh doanh dịch vụ tài chính, thường gắn với các hành vi đòi nợ, chiếm đoạt tài sản trái pháp luật.

2. Đặc điểm nhận diện của tín dụng đen

     Có thể xác định “tín dụng đen” là hoạt động cho vay bất hợp pháp khi đáp ứng cả ba dấu hiệu là:

     Thứ nhất, hoạt động cho vay thường xuyên, với mục đích kinh doanh, có hoặc không có giấy phép kinh doanh về dịch vụ tín dụng hoặc cầm đồ

     Đối tượng cho vay nặng lãi thường “núp bóng” các tiệm cầm đồ, công ti cho vay tài chính. Các tổ chức tín dụng hoạt động biến tướng dưới mọi hình thức như đưa ra chính sách khuyến mãi, hoa hồng, huy động vốn để đầu tư, uỷ thác đầu tư trái phiếu… với lãi suất cao. Các cá nhân có biểu hiện hoạt động cho vay tài chính bất hợp pháp. Các cơ sở, cá nhân có biểu hiện huy động vốn với lãi suất cao bất thường (chơi hụi, họ, phường…) hoặc góp vốn dưới hình thức kinh doanh đa cấp. Một số đối tượng, cơ sở lợi dụng hình thức cho vay trực tuyến, vay online thông qua các trang mạng, mạng xã hội, ứng dụng di động để quảng cáo, tiếp cận, mời chào người có nhu cầu để cho vay với lãi suất rất cao.

     Thứ hai, lãi suất trái luật, tức mức vượt quá cao so với mức pháp luật cho phép

     Các tổ chức tín dụng đen cho vay với lãi suất rất cao 9 – 15%/tháng, tương đương 109,5 – 182,5%/năm, gấp 5 đến 9 lần lãi suất trần theo quy định pháp luật) Tuy nhiên, có những hoạt động cho vay không cần đáp ứng yếu tố thứ hai cũng được xem là tín dụng đen, đó là trường hợp bên cho vay không tính lãi suất trên hợp đồng vay mà biến tướng bằng cách gộp vào khoản tiền vay

     Thứ ba hành vi đòi nợ, chiếm đoạt tài sản trái pháp luật, theo đó bên cho vay tự mình hoặc thông qua bên thứ ba đòi nợ bằng cách gây sức ép, đe dọa, cưỡng ép, khủng bố tinh thần, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, sức khoẻ, tính mạng của người vay và thân nhân của họ

     Hoạt động thu hồi nợ gắn với tín dụng đen thường đi cùng với các hành vi như: bắt giữ người trái pháp luật, cố ý gây thương tích, hủy hoại tài sản, gọi điện, nhắn tin đe dọa, chửi bới, đổ chất bẩn, chất thải, bom xăng, đổ bê tông trước cửa nhà, đặt vòng hoa tang.

3. Giải quyết tình huống về tín dụng đen

1.1 Cho vay tín dụng đen có vi phạm pháp luật không?

     Điều 468 Bộ luật dân sự 2015 quy định về lãi suất như sau:

Điều 468. Lãi suất

1. Lãi suất vay do các bên thỏa thuận. Trường hợp các bên có thỏa thuận về lãi suất thì lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 20%/năm của khoản tiền vay, trừ trường hợp luật khác có liên quan quy định khác. Căn cứ tình hình thực tế và theo đề xuất của Chính phủ, Ủy ban thường vụ Quốc hội quyết định điều chỉnh mức lãi suất nói trên và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất. Trường hợp lãi suất theo thỏa thuận vượt quá lãi suất giới hạn được quy định tại khoản này thì mức lãi suất vượt quá không có hiệu lực.

2. Trường hợp các bên có thoả thuận về việc trả lãi, nhưng không xác định rõ lãi suất và có tranh chấp về lãi suất thì lãi suất được xác định bằng 50% mức lãi suất giới hạn quy định tại khoản 1 Điều này tại thời điểm trả nợ.

     Như vậy bên cho vay trường hợp của bạn lãi suất do các bên thỏa thuận quá 6 lần của mức lãi suất cao nhất theo quy định của Nhà nước nên đã cấu thành tội cho vay lãi nặng trong giao dịch dân sự theo quy định của Bộ Luật hình sự 2015, bổ sung sửa đổi 2017.

3.2. Cần chịu trách nhiệm liên đới với khoản vay tín dụng đen của chồng không?

     Theo quy đinh của pháp luật vợ, chồng chịu trách nhiệm liên đới về các nghĩa vụ quy định tại Điều 37 của Luật Hôn  nhân và gia đình 2014

Điều 37. Nghĩa vụ chung về tài sản của vợ chồng Vợ chồng có các nghĩa vụ chung về tài sản sau đây:

1. Nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch do vợ chồng cùng thỏa thuận xác lập, nghĩa vụ bồi thường thiệt hại mà theo quy định của pháp luật vợ chồng cùng phải chịu trách nhiệm;

2. Nghĩa vụ do vợ hoặc chồng thực hiện nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình;

3. Nghĩa vụ phát sinh từ việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung;

4. Nghĩa vụ phát sinh từ việc sử dụng tài sản riêng để duy trì, phát triển khối tài sản chung hoặc để tạo ra nguồn thu nhập chủ yếu của gia đình;

5. Nghĩa vụ bồi thường thiệt hại do con gây ra mà theo quy định của Bộ luật dân sự thì cha mẹ phải bồi thường;

6. Nghĩa vụ khác theo quy định của các luật có liên quan.

     Như vậy trong trường hợp bạn không biết việc chồng mình vay tín dụng đen, và khoản nợ tín dụng đen trên không nhằm mục địch để duy trì và phát triển khối tài sản chung để tạo ra nguồn thu nhập chủ yếu cho gia đình nên chị không có nghĩa vụ chịu trách nhiệm liên đới cùng chồng 

4. Câu hỏi tình huống tham khảo:

Chào Luật sư! Cho vay nặng lãi thì bị xử phạt như thế nào? Do tôi không nắm rõ quy định về vấn đề này nên rất mong được Luật sư tư vấn cụ thể. Tôi xin chân thành cảm ơn!

     Trả lời:

Điều 201 BLHS 2015 sửa đổi, bổ sung 2017 quy định về tội cho vay nặng lãi như sau:

  • Người nào trong giao dịch dân sự mà cho vay với lãi suất gấp 05 lần trở lên của mức lãi suất cao nhất quy định trong Bộ luật Dân sự, thu lợi bất chính từ 30.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm.
  • Phạm tội mà thu lợi bất chính 100.000.000 đồng trở lên, thì bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm.
  • Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

     Kết luận: Như vậy tín dụng đen là một hình thức cho vay với lãi suất cao, sử dụng hình thức đòi nợ có yếu tố côn đồ trái với quy định của pháp luật. Hình thức này đã và đang gây ra những biến chứng nghiêm trọng cho xã hội, phá tan hạnh phúc của nhiều gia đình cần được loại bỏ.

Dịch vụ hỗ trợ khách hàng về tín dụng đen 

Tư vấn qua điện thoại về tín dụng đen: Đây là hình thức tư vấn được nhiều khách hàng sử dụng nhất, vì bạn có thể đặt thêm các câu hỏi về chủ thể, thời lượng, thời gian, nội dung hợp đồng, cho vay….  và những vấn đề có liên quan mà bạn còn chưa rõ. Chỉ sau một vài câu hỏi của Luật Sư, vấn đề của bạn sẽ được giải quyết; bạn có thể gọi cho Luật Toàn Quốc vào bất cứ thời gian nào chúng tôi luôn sẵn sàng tư vấn cho bạn.

Tư vấn qua Email về tín dụng đen: Bạn có thể gửi Email câu hỏi vấn đề liên quan đến tín dụng đen và cách giải quyết về địa chỉ: lienhe@luattoanquoc.com chúng tôi sẽ biên tập và trả lời qua Email cho bạn. Tuy nhiên việc trả lời qua Email sẽ mất nhiều thời gian và không thể diễn tả được hết ý của câu hỏi vì vậy bạn nên gọi cho Luật Toàn Quốc để được tư vấn tốt nhất.

Tư vấn trực tiếp về tín dụng đen: Nếu bạn sắp xếp được công việc và thời gian bạn có thể đến trực tiếp Công ty Luật Toàn Quốc để được tư vấn về tín dụng đen, cách xử lý khi bị các đối tượng cho vay tín dụng đen đe dọa hoặc làm sao để tránh khỏi trách nhiệm hình sự khi vô tình cho vay lãi suất cao,…. Lưu ý trước khi đến bạn nên gửi câu hỏi, tài liệu kèm theo và gọi điện đặt lịch hẹn tư vấn trước để Luật Toàn Quốc sắp xếp Luật Sư tư vấn cho bạn, khi đi bạn nhớ mang theo hồ sơ.

Dịch vụ thực tế về tín dụng đen: Luật Toàn Quốc cung cấp dịch vụ pháp lý về giải quyết vụ việc liên quan đến tín dụng đen như: Tư vấn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho người đi vay tín dụng đen, bào chữa, bảo vệ các tội phạm liêm quan đến tín dụng đen,….

   Luật Toàn Quốc xin chân thành cảm ơn./.

Chuyên viên: Nguyễn Phương